„TRZASKANIE Z BATA PRZY WYMIJANIU WZBRONIONE” CZYLI C.K. NA ZIEMIACH KONECKICH (1914-1918)


W lipcu 1914 r. wybucha I wojna światowa. 

Końskie znajdują się wówczas w zaborze rosyjskim i stają się areną działań wojennych.  

5 września 1914 roku oddział kawalerii pod dowództwem Władysława Bieliny Prażmowskiego stoczył na ulicach Końskich potyczkę z pułkiem dragonów rosyjskich. 

Ostatecznie władzę okupacyjną w mieście przejmują Austriacy aż do 1918 roku [C. K. to skrót od określenia cesarsko-królewski; które pochodziło od tytułu władcy Austro-Węgier, który był cesarzem Austrii i królem Węgier jednocześnie]. 

Zaczęto wydawać wówczas Dziennik Urzędowy Cesarskiej i Królewskiej Komendy Powiatowej w Końskich [Amtsblatt] służący do rozszerzania i objaśniania obowiązujących przepisów. 

Zamieszczane były w nim także inne doniesienia, przeznaczone do publicznego rozpowszechnienia. 

Poniżej krótki przegląd ciekawych zapisów dziennika, opisujących codzienność mieszkańców ziemi koneckiej w tym okresie.

15 lipca 1915 r.

 

Podaje się do powszechnej wiadomości, że wywóz artykułów spożywczych i wszelkich towarów do okupowanych obszarów Królestwa Polskiego pozostających w zarządzie niemieckim, jest surowo wzbronionym.


 

 


Sanki muszą być zaopatrzone w dzwonki.


 Kto przechowuje zboże (pszenicę, żyto, poślad, jęczmień, owies i kukurydzę wszelkiego rodzaju) uzyskane w roku 1915 ze zbiorów obszaru okupowanego, winien zgłosić te zapasy w ciągu tygodnia po zamagazynowaniu z podaniem ilości, rodzaju i miejsca przechowania, organowi kontrolnemu, którego wyznaczy Komenda obwodowa w drodze obwieszczenia.

 


U koni Hr. Juliusza Tarnowskiego w Końskich, Kościeliskach i Dyszowie stwierdzona została nosacizna.

 


Rosyjscy jeńcy - robotnicy - środki zapobiegawcze przeciw ich ucieczce.

W ostatnich czasach zdarzyły się wypadki ucieczki jeńców rosyjskich używanych do robót na drogach i przy różnych budowach i przypuszczać można, że wypadki takie i w przyszłości powtórzyć się mogą. By temu zapobiec zarządza się, że na gminy w których obrębie by się uciekinierzy tacy znaleźli i którym by gminy te dały schronienie, zaniedbawszy o tem natychmiast tutaj lub najbliższemu posterunkowi żandarmeryi donieść, zostaną oprócz dotkliwej konstrybucyi nałożone kary pieniężne w wysokości oznaczonej przez tutejszą c. i k. Komendę obwodową. Posterunki żandarmeryi otrzymują polecenie przedsiębrać liczne obławy i jak najczujniej inwigilować podobne zdarzyć się mogące wypadki.

10 sierpnia 1915 r.

 


Z funduszów zebranych przez Austryacko -węgierski Komitet ratunkowy dla obszarów okupowanych w Wiedniu przeznaczyło c. i k. wojskowe Gubernium w Piotrkowie kwotę 7500 koron na zakupno żywności dla ubogiej ludności najbardziej dotkniętej wypadkami wojennemi w obwodzie Koneckim.  


Z powodu zmniejszenia się stanu bydła jest obowiązkiem każdego ograniczyć używanie mięsa. Zarządzam przeto, że dwa razy w tygodniu a mianowicie we wtorki i piątki nie wolno mięsa sprzedawać ani też podawać gościom w publicznych lokalach.

1 listopada 1915 r.

 


Celem ochrony od pożarów oraz ze względów bezpieczeństwa publicznego zarządzam , aby we wszystkich wsiach i większych osadach tutejszego obwodu wprowadzono natychmiast warty nocne, które mają pełnie mieszkańcy danej miejscowości, przeznaczeni ku temu po kolei przez sołtysów. 


Substytutem notaryusza Stanisława Pawłowskiego w Końskich ustanowionym został Jan syn Józefa Zawadzki; równocześnie został on wezwany do podjęcia funkcyi notaryalnych w Końskich. 


Wzmagająca się drożyzna mięsa pociąga za sobą daleko idące usiłowania, produkować możliwie dużo taniego mięsa w kraju. Żadne zwierzę tak się do tego nie nadaje jak królik, który obficie się rozmnaża, dostarcza smacznego mięsa, a którego hodowla jest nadzwyczaj tania i nie trudna. Chów królików jest prostszy i rentowniejszy aniżeli hodowla swiń lub drobiu. Wedle twierdzenia hodowców wynoszą koszta 1 klgr. mięsa około 1 korony. 


 Granice pomiędzy bliższym i dalszym terenem wojennym w obrębie obszarów okupowanych ustala się w sposób następujący: Do bliższego terenu wojennego należą wszystkie obwody położone na wschód od granicy wschodniej obwodów Biłgoraj, Zamość, Krasnostaw, Lublin i Lubartów; zaś do dalszego terenu wojennego reszta obszaru pozostającego w austrowęgierskim zarządzie wojskowym zatem cały obecny obszar należący do wojskowego General Gubernatorstwa. Do podróży osób cywilnych w obrębie dalszego terenu wojennego wystarcza zatem karta tożsamości zaś do podróży w obrębie bliższego terenu wojennego wymagane jest pozwolenie specyalne Naczelnej Komendy Armii względnie c. i k. Ministerstwa wojny.

 

1 luty 1916 r.

 

 W ostatnim czasie mnożą się w okupowanym obszarze niczem nieuzasadnione pogłoski, że c. i k. Zarząd wojskowy ma zamiar cywilnych robotników po poprzedniem zebraniu ich wysłać do służby z bronią na froncie. Aby zapobiec temu złośliwemu a zarazem niesumiennemu wprowadzeniu w błąd ludności, co jak się zdaje — leży w interesie rozszerzających te pogłoski,— podaję do publicznej wiadomości, że podobny zamiar nigdy nie istniał, i że robotników tych będzie się używać tylko do robót w etapowym obszarze i to tylko przejściowo. Ponownie przeto przestrzegam ludność przed rozszerzaniem takich nieprawdziwych wieści, a zarazem zauważam, że niestosujący się do tego będą oddani pod sąd wojenny. 


 Wystawianie w kościele zwłok osób zmarłych na zakaźne choroby, jest stanowczo zabronione. Zwłoki tak ich osób należy przewieść do trupiarni. Jeżeli nie może być uskuteczniony przewóz zwłok do trupiarni, to należy zwłoki aż do pogrzebania zachować w odosobnieniu, tak aby niepowołane osoby bezwarunkowo do tych że nie miały dostępu.


 Celem strzeżenia praw nieobecnego Franciszka Kulety ostatnio w Końskich przy ulicy Łąki 1 zamieszkałego, ustanawia się kuratora w osobie Aleksandra Mrowińskiego w Końskich, któremu powierza się zarząd majątkiem nieobecnego z obowiązkiem składania rachunków z końcem każdego roku kalendarzowego.

1 luty 1917 r.

  

25 maja 1917 r.


10 październik 1917 r.

 

 

4 maja 1918 r.

W dzienniku urzędowym znajdują się także dane osób skazanych w powiecie koneckim za wykroczenia związane ze spekulacją cenową, ograniczeniami handlu i przemytem.

Pojawiają się nazwiska głównie narodowości żydowskiej, choć nie tylko, a wśród ukaranych mieszkańcy Końskich, Gowarczowa, Radoszyc, Szydłowca, Przedborza i okolicznych wsi m.in. Duraczów, Kornica, Proćwin. 

Źródło: Biblioteka cyfrowa Uniwersytetu Jagiellońskiego (domena publiczna)

Wszystkie dzienniki urzędowe C.K. dostępne tutaj.